Słowniczek poligraficzny

akcydens — wyrób poligraficzny o charakterze użytkowym jako druk; rozróżnia się akcydensy wydawnicze, np. nuty, mapy; akcydensy manipulacyjne, np. formularze, banknoty; akcydensy informacyjne, np. cenniki, kalendaria, katalogi; akcydensy opakowaniowe, np. etykiety, owijki zadrukowane; akcydensy przemysłowe, np. kalkomania sucha, kalkomania ceramiczna.

a. jobbing print, jobwork;  n. Akzidenzdruck, Akzidenz

afisz — zob. plakat

album — drukowana publikacja tekstowa z przewagą ilustracji w formie książki lub zbiór ilustracji (reprodukcji) skompletowanych w odpowiedniej teczce. 

a. album; n. Kunstalbum, Album

antykwa — grupa pism łacińskich dwuelementowych, których krój charakteryzuje się zaokrąglonymi konturami rysunku, często z poprzecznymi lub ukośnymi zakończeniami znaków, zwanych szeryfami lub bez nich.

a. Roman, roman typeface;  n. Antiqua

arkusz wydawniczy - jednostka obliczeniowa objętości całego materiału obejmująca: 40.000 znaków (liter i odstępów miedzy wyrazami) w tekstach, tabelach, wzorach lub odpowiadajacych powierzchniowo 700 wierszy poezji, lub 3.000 cm2 powierzchni materiału ilustracyjnego.

a. publisher's sheet; n. Verlagsbogen

atrapa — model zewnętrznie identyczny z oryginałem 

(np. owoc, książka z pustymi kartkami), użytkowany jako wzorzec , m.in. do celów szkoleniowych.

a. dummy, sample;  n. Blindmuster,

babaszka — rodzaj zecerskiego justunku średniego, grubości 24, 36 i 48 punktów typograficznych o stopniu (wielkości) jednego kwadratu.

a. quad, hollow-cast quad;  n. Hohlwürfel, Hohlstege

barwa — fizyczne wrażenie wzrokowe, odbierane w wyniku selektywnego pochłaniania, odbijania albo emisji promieniowania widzialnego dla oka, spowodowane różnicami w jego rozkładzie widmowym.

a. colour; n. Farbe

barwy pierwszorzędowe (podstawowe) farb — barwy triadowe farb: niebieskozielonkawa (cyan), purpurowa (magenta) i żółta (yellow), zapewniające otrzymanie maksymalnej ilości odcieni barw w procesie wykonywania wyciągów (separacji) barw w reprodukcji wielobarwnej.

a. primary ink colours;  n. Primärfarben, Grundfarben

barwy wypadkowe — zamierzony efekt zmieszania długości fal promieniowania świetlnego lub farb.

a. resultant colours;  n. Komplämentarfarben

bękart — nazwa zwyczajowa wiersza niepełnego, rozpoczynającego stronicę (kolumnę) lub łam.

a. widow; n. Ausgangzeile, Hurrenkind

broszura — drukowane wydawnictwo nieperiodyczne, oprawione,  zawierające wg ustaleń UNESCO, nie więcej niż 48 stronic, nie wliczając okładki.

a. brochure, booklet;  n. Broschüre

CMYK — skrót od ang. Cyan, Magenta, Yellow, blacK (niebieskozielonkawa, purpura, żółta, czarna) oznaczający technikę separacji (wyciągów) barw obrazów wielobarwnych , polegającą na dodaniu czerni do barw pierwszorzędowych (podstawowych) tworząc żądany odcień barwy, a w procesie drukowania — nakładanie dodatkowo czarnej farby na trzy farby podstawowe.

czcionka — rodzaj materiału zecerskiego, w kształcie prostopadłościanu, stanowiący słupek i główkę czcionki, która ma górną część tak uformowaną, że daje na odbitce obraz znaku graficznego; w składzie komputerowym zakodowany w postaci cyfrowej obraz znaku stosowanego do składania (drukowania) tekstów.

a. letter, type, font; n. Buchstabe, Letter, Drucktype, Font

druk — wyrób poligraficzny w postaci odbitki, wydawnictw, akcydensów i opakowań z nadrukiem, wykonywany środkiem barwiącym z obrazu na formie drukowej lub wirtualnego.

a. print, printed matter (copy);  n. Druck, Druckerzeugnis

drukowanie — proces polegający na przenoszeniu środka barwiącego (przeważnie farby) z formy drukowej na zadrukowywane podłoże uzyskując druk jako produkt, w określonym nakładzie.

a. printing;  n. Drucken

egzemplarz okazowy — egzemplarz druku przekazywany zainteresowanym, na ogół w celach reklamowych.

a. advance (specimen) copy; n. Freiexemplar

firet — rodzaj justunku, o grubości (szerokości) równej stopniowi (wysokości) pisma.

a. em quad; n. Geviert

folder — również akcydens informacyjny, rodzaj prospektu reklamowego, wielobarwny, stanowiący całość jako jeden arkusz wielokrotnie złamywany w układ stronicowy, nie zszywany i nie łączony innymi metodami.

a. folder, booklet; n. Leporelloprospekt, Prospekt

format — 1) wymiar długości i szerokości egzemplarza; 2) sposób prezentacji danych w zapisie komputerowym

a. 1) size; 2) format;  n. 1), 2) Format

format albumowy — druk, którego szerokość jest większa conajmniej o 2 cm niż długość (wysokość), mierzona wzdłuż grzbietu.

a. album (broad) size; cabinet size; n. Querformat, Albumformat

format kwadratowy — druk mający różnicę między szerokością i długością (wysokością) mniejszą niż 2 cm.

a. quadratic (square) size; n. Quadratformat

format normalny — druk mający szerokość mniejszą o około 40 % od długości.

a. normal size;  n. Normalformat

format wąski — druk mający długość (wysokość) co najmniej równą dwóm szerokościom.

a. narrow size;  n. Schmallesformat

frontyspis (frontispis) — przeważnie ilustracja całostronicowa (najczęściej jako jednostronna wklejka poza paginacją) umieszczona na rozwarciu z kartą tytułową.

a. frontispiece;  n. Titelbild, Frontispiz

gramatura — masa (ciężar) wyrobu papierniczego o powierzchni 1 m2, wyrażona w gramach.

a. grammage, grams per square metre; n. Flächengewicht, Masse je Flächeneinheit

ikona — rysunek, przedstawiający na ekranie monitora funkcję programu komputerowego, znajdujący się w zasobie (menu), zastępujący opis poszczególnych funkcji w systemie operacyjnym komputera, wykorzystującym graficzny interfejs użytkownika.

a. icon;  n. Ikon

interlinia — 1) rodzaj zecerskiego materiału justunkowego o długości od 5 do 28 cycer i grubości 1 do 4 punktów typograficznych; 2) światło, odstęp międzywierszowy w składzie komputerowym.

a. 1) lead, line spacing; 2) row distance, leading; n. 1) Durchschuß; 2) Zwischenzeilenabstand

kałamarz — zbiornik z duktorem (walcem) i bezpośrednim urządzeniem regulującym grubość pobieranej warstwy, stanowiący podzespół maszyny drukarskiej, klejarki lub lakierówki.

a. fountain box, fountain pan;  n. Kasten

kałamarzyk — wgłębny element drukujący formy wklęsłodrukowej lub walca rastrowego w maszynie fleksograficznej.

a. intaglio cell, ink cup, anilox cell; n. Rasternäpfchen, Näpfchen

kancik — część okładki wystająca poza boki wkładu.

a. square;  n. Kante

kapitalik — litera z rysunkiem wersalikowym (majuskuła) i wielkości (wysokości) oczka zbliżonej do małej (tekstowej) litery tego samego stopnia i kroju pisma.

a. small capital, (cap);  n. Kapitälchen

kapitała — nazwa starorzymskiego pisma łacińskiego, posiadającego tylko litery wielkie (majuskuły), charakteryzująca się dwuelementowymi kreskami i szeryfami.

a. Capitals quadrata, Roman capitals; n. romische Kapitalschrift, Capitalis quadrata

kapitałka — taśma z naszyciem (zgrubieniem) na jednym brzegu, przyklejona do dolnej i górnej krawędzi grzbietu wkładu w celu ich wzmocnienia i ozdobienia.

a. headband, bead;  n. Kapitalband, Kapital

kartka maszynopisu — znormalizowany arkusz papieru w formacie A4 zapisany jednostronnie wg ustalonych zasad na komputerze lub maszynie do pisania, zaadiustowny, przeznaczony do składania.

a. typewriter copy (sheet), editor’s printout copy; n. Manuskriptseite

karton – zwyczajowa nazwa wyrobu papierniczego o gramaturze od 161 do 315 g/m2.

a. cardboard, board; n. Karton

kaszta — sprzęt zecerski w postaci płaskiej szuflady, umieszczonej w regale zecerskim, podzielonej na przegródki (króbki) z rozmieszczonymi czcionkami i drobnym justunkiem.

a. type case;  n. Schriftkasten

klepanie formy — wyrównywanie powierzchni elementów drukujących formy typograficznej, przez równomierne uderzanie w klepulec, przesuwany po powierzchni formy.

a. plan down, tapping; n. Abklopfen, Formklopfen

klepulec — klocek z twardego drewna o conajmniej jednej powierzchni gładkiej, stosowany do wyrównywania (sklepywania) powierzchni formy typograficznej.

a. planer, type planer;  n. Klopfholz

kolofon, metryczka — dane wydawnicze i techniczne, informujące o wykonawcach i miejscu wydania drukowanej publikacji (np. wyd. nieperiodycznego i periodycznego).

a. colophon;  n. Kolophon

kolumna — 1) skład tekstu, tabela, ilustracja, sformowane (złamane) na ustalony format (szerokość i długość), jedno lub wielołamowe, odpowiadające stronicy druku; 2) pionowy układ danych tabeli z liniami lub bez nich.

a. 1) composed page; 2) column; n. 1) Satzkolumne, Kolumne; 2) Tabellekolonne

kolumna spadowa — kolumna, której elementy drukujące, najczęściej ilustracja, zajmuje po okrojeniu całkowitą szerokość co najmniej jednego marginesu stronicy.

a. bleed (off) page;  n. Überfüllugs(seite)kolumne

kolumna wypuszczona — kolumna, której element drukujący, najczęściej ilustracja, nie mieści się w podstawowym formacie i zajmuje część szerokości marginesu po okrojeniu.

a. overfull page, spreaded page; n. ausgellassene Kolumne

kontrtytuł — dodatkowy tytuł zamieszczony na rozwarciu ze stronicą tytułową, w wydawnictwach wielotomowych lub seryjnych.

a. general title, collective title;  n. Sammeltitel

krawężnik — rodzaj podstawki z uchwytem jednostronnym.

a. catch edge, flange; n. Facettenhalter, Seitenplattenschuh

kreska — żargonowe określenie oryginału jednonotonalnego do reprodukcji, w postaci rysunku kreskowego lub punktowego, a także apla, o jednakowym jego nasileniu tonalnym; także klisza wykonana z takiego oryginału.

a. line oryginal, line drawing;  n. Strich, Strichvorlage

krycie — 1) właściwość farby pozwalająca na zmianę widoczności lub barwy podłoża; 2) maksymalna gęstość optyczna.

a. 1) colouring (tinting) power; 2) opacity; n. 1) Färbenkraft; 2) Farbdeckung

książka — wydawnictwo nieperiodyczne w zwartej postaci, oprawione, zawierające, wg ustaleń UNESCO co najmniej 49 stronic, nie wliczając okładki.

a. book;  n. Buch

kursywa — odmiana pisma określonego kroju, charakteryzująca się pochyleniem, najczęściej prawoskośnym, osi pionowych elementów znaków w stosunku do linii pisma.

a. italic;  n. Kursive, Kursiveschrift

kwadrat — 1) jednostka wielkości (miary) typograficznej i nazwa stopnia pisma, równa 48 punktom typograficznym systemu Didota (18,051 mm); 2) rodzaj zecerskiego justunku drobnego o stopniu 48 punktów i o grubości 1 do 20 punktów.

a. 1) quadrat; 2) quad; n. 1) Qadrat, Konkordanz; 2) Viercicero

logotyp — czcionka wieloliterowa zawierająca skrót wyrazu lub wyrażenia wielowyrazowego (np. zł, itd.).

a. logotype;  n. Logotyp

lpcm (l/cm) — oznaczenie liniatury rastra określające liczbę linii na centymetr; skrót od ang. lines per centimeter.

lpi — oznaczenie liniatury rastra określające liczbę linii na cal, w technice komputerowej; skrót od ang. lines per inch.

łamanie — formowanie (montowanie) elementów składu (wydruków) i ewentualnie ilustracji na określony format, dający na odbitce lub monitorze obraz stronicy publikacji.

a. make-up pages, setting; n. Umbruch, Umbrechen

majuskuła, wersalik — duża (wielka) litera alfabetu (abecadła) o rysunku różniącym się od minuskuły.

a. capital letter, majuscule, uppercase letter; n. Großbuchstabe, Majuskel, Versalien

makieta — projekt układu graficznego (typograficznego) publikacji wydawniczej, wykonanego jako wzorzec do formowania (łamania) stronic druku, przedstawionego jako zbiór kartek określonego formatu lub wydruki komputerowe składu i (lub) ilustracji.

a. layout, dummy; n. Umbruchspiegel, Layout, Satz(Druck)spiegel

minuskuła — mała (tekstowa) litera alfabetu (abecadła).

a. minuscule, lowercase letter; n. Kleinbuchstabe, Minuskel

mora – niepożądany wzór występujący w postaci regularnych punktów rastrowych wskutek niewłaściwego nakładania się punktów rastrowych zreprodukowanego oryginału.

a. moire; n. Moirė

obłamanie – zmiana podstawowej szerokości składu w kolumnie, łamie lub szpalcie, zależna od szerokości elementu umieszczonego obok tekstu.

a. overruning, text wrap;  n. Umbruch

odbitka próbna – odbitka drukarska, wydruk komputerowy lub wykonana metodami fizykochemicznymi (np. Cromalin, PressMatchDry, Matchprint), przeznaczone do sprawdzenia efektów przygotowania obrazów do drukowania.

a. proof, proof imprint;  n. Andruck, Probeabzug, Proof

odciąganie – niezamierzone przechodzenie nieutrwalonej farby z zadrukowanych powierzchni na stykającą się powierzchnię podłoża, występujące przy składowaniu druków.

a. ink set-off;  n. Ablegen, Abschmieren (auf Rückseite)

oklejanie – sposób klejenia elementów wkładu przez powlekanie klejem całej powierzchni grzbietu lub(i) oklejki w oprawie złożonej.

a. lining;  n. Beleimung, Beklebung

oklejka – odpowiednio przycięty materiał pokryciowy, łączący i przykrywający okładzinówki i grzbietówkę.

a. covering, lining material; n. Deckelbezug, Buchdeckelbezug

okładka – element zewnętrzny oprawy ochraniający wkład i trwale z nim połączony. 

a. cover, case;  n. Decke, Umschlag

okładka jednolita – rodzaj okładki z jednego arkusza odpowiedniego materiału.

a. case, cover; n. Deckblatt, Einteiliegedecke

okładka jednorodna – rodzaj okładki składającej się z dwóch okładzinówek jako materiałów usztywniających i grzbietówki, połączonych z sobą oklejką wykonaną z jednego arkusza materiału pokryciowego.

a. full binding case (cover);  n. Gleichartigerdecke

okładka kombinowana – rodzaj okładki składającej się z dwóch okładzinówek i grzbietówki jako materiałów usztywniających, oklejonych trzema odcinkami materiału pokryciowego jednocześnie je łącząc w całość.

a. combined cover, half binding cover; n. Zusammengesetztedecke, kombinierte Decke (Deckel),

okładka przylegająca – rodzaj okładki jednolitej, przeważnie kartonowej, z dwoma przegnieceniami (bigami), przyklejana tylko do grzbietu wkładu.

a. double scored case; n. zweimal gerillter Umschlag haftender am Rücken

okładka zakrywająca – rodzaj okładki jednolitej, przeważnie kartonowej , z trzema lub czterema przegnieceniami (bigami), przyklejana do grzbietu oraz częściowo do zewnętrznych kartek wkładu.

a. quadruple scored case; n.Einhängen-Umschlag, Haftender Umschlag am Rücken und Vorder-und Letzteseite

oprawa introligatorska – forma wykończenia druku lub niezadrukowanego papieru, polegająca na trwałym połączeniu kart wkładu z okładką. 

a. binding;  n. Einband

oprawa bezszyciowa – oprawa introligatorska, której grzbiet wkładu wielokartkowego połączony jest klejem, metodą zaciskową za pomocą specjalnych listew albo innych elementów spinających (łączących grzbiet), np. spirali.

a. unsewn binding, threadless binding;  n. Nahtloseinband

oprawa grzebieniowa – rodzaj oprawy specjalnej, której kartki wkładu z  okładzinami, po uprzednim wykonaniu szeregowo otworów, na marginesie grzbietowym, połączone są sprężystym grzebieniem metalowym lub plastikowym   zwiniętym w rurkę.

a. comb binding;  n. Kammeinband, Rückekammheftungsband

oprawa klejowa – rodzaj oprawy bezszyciowej, polegającej na połączeniu klejem kartek wkładu z okładką.

a. adhesive binding, glue binding, perfect binding; n. Klebeband, Klebegebundeinband

oprawa kombinowana – rodzaj oprawy złożonej z okładką kombinowaną, która wykonana jest z trzech oddzielnie sklejonych elementów ze zróżnicowanymi materiałami pokryciowymi.

a. combined binding; n. Kombinationseinband, zusammengezetzte Einband

oprawa miękka – oprawa z okładką wykonaną z materiału elastycznego, nie mająca oklejki.

a. flexible binding, paperback, softback; n. Wickelbroschur, flexibler Einband, Papiereinband

oprawa półpłócienna – rodzaj oprawy złożonej z okładką półpłócienną, tzn. okładziny oklejone papierem a grzbiet wyrobem włókienniczym.

a. halfcloth binding, halflinen binding; n. Halbgewebeband

oprawa prosta – typ oprawy, w której trwałe połączenie wkładu z okładką, przeważnie kartonową, następuje przez ich grzbiety i(lub) pierwszą i ostatnią kartkę.

a. brochure binding;  n. einfache Broschur (Einband)

oprawa spiralowa – rodzaj oprawy specjalnej, której kartki wkładu i okładziny, po uprzednim wykonaniu otworów na marginesie grzbietowym, połączone są sprężystą spiralą. 

a. spiral binding; n. Spiraleinband, Spiralheftungseinband

oprawa twarda – oprawa z okładką wykonaną z materiału usztywniającego okładziny, mająca oklejkę.

a. hard-cover binding, hardbook, hardbound; n. Festeinband, Edelpappeinband

oprawa zeszytowa – rodzaj oprawy prostej z okładką zeszytową, tzn. z jednolitego arkusza, zszyta z wkładem jednoskładkowym przez grzbiet.

a. saddle-stiched binding (booklet); n. Rückstichheft(einband), Einlageneinband

pagina zwykła – liczba arabska lub rzymska oznaczająca kolejność stronicy, bez tekstu w tym wierszu.

a. page number; n. Kolumnenziffer, tote Kolumnentitel

pagina żywa – wiersz zawierający odpowiedni tekst oraz liczbę oznaczającą kolejność stronicy.

a. running head, running title; n. lebender Kolumnentitel

papier – wyrób papierniczy, w zwyczajowym podziale o gramaturze 28 ÷160 g/m2, w postaci arkusza lub wstęgi w zwoju, otrzymany ze spilśnionych surowców włóknistych z odpowiednimi dodatkami, w którym podstawowymi surowcami są: m.in. masa celulozowa, ścier drzewny i makulatura oraz substancje pomocnicze.

a. paper;  n. Papier

papier czerpany – papier ręcznie produkowany w arkuszach, metodą czerpania sitem z kadzi z wodną zawiesiną włókien bawełny, lnu, konopi charakteryzujący się matową powierzchnią i nieregularnymi falistymi brzegami. 

a. hand-made paper, mould-made paper; n. Büttenpapier, Handgeschöpftes Papier

papier objętościowy, papier pulchny – rodzaj papieru drukowego, o gramaturze 60 ÷ 100 g/m2 charakteryzujący się luźną strukturą w masie, o pozornie większej gramaturze, niepowlekany, zaklejony powierzchniowo, do drukowania broszur i książek.

a. thick printing paper, stout paper; n. Dickdruckpapier

papier powlekany – papier uszlachetniony metodą nakładania na powierzchnię papieru podłożowego o gramaturze 40÷160 g/m2 mieszanek pigmentowo-klejowych lub metodą wylewania i żelatynowania w podwyższonej temperaturze, następnie wygładzenia specjalnymi walcami; błędnie nazywany papierem kredowanym.

a. coated paper, surface coated paper; n. gestrichenes Papier

papier syntetyczny – rodzaj papieru drukowego, produkowany z mieszaniny masy celulozowej i włókien tworzyw  syntetycznych, o gramaturze 50 ÷ 160 g/m2, zawierający conajmniej 20% tworzyw sztucznych.

a. synthetic paper; n. synthetisches Papier

pergamin – dawniej skóra wypra­wiona lecz nie wygarbowana, przeznaczona do zapisywania i oprawiania ksiąg; aktualnie wyrób papierniczy o gramaturze 40 ÷ 80 g/m2 otrzymywany z masy celulozowej, zaklejany powierzchniowo, a po działaniu kwasu siarkowego, nie przepuszczający tłuszczów i wilgoci.

a. parchment, parchment paper; n. Pergamentpapier, Pergamin

pasek kontrolny – test w kształcie paska z różnymi rysunkami graficznymi lub odcinkami stopniowanej skali rastrowanej, umieszczony w formach drukowych do drukowania wielobarwnego.

a. control (test) strip;  n. Kontrollstreifen

pica – angielsko-amerykański system miar drukarskich oraz nazwa jednostki tego systemu, odpowiadającej 12 punktom tego systemu = 4,217 mm.

a. pica, pica-point-system; n. Pica, Pica-Punkt-System

piksel – najmniejszy element (punkt) obrazu cyfrowego, ekranu monitora, który może oznaczać np. intensywność barwy; skrót od ang. picture element.

a. pixel, pel;  n. Pixel

pismo dwuelementowe – rodzaj pisma drukarskiego o zróżnicowanej grubości kresek znaków.

a. modulated type, high contrast typer face; n. Mehrelement-Antiqua, (Schrift)

pismo jednoelementowe – antykwa linearna o jednakowej lub prawie jednakowej grubości znaków i kresek.

a. linear type, block letters, grotesque; n. Blockschrift, Linear-Antiqua, (Schrift)

plakat – rodzaj akcydensu informacyjnego, przeważnie wielobarwny, jednostronny; wykonany w postaci arkusza (plano), zawierający informacje powiązane z obrazem wielobarwnym; natomiast afisz – to tego samego rodzaju akcydens zawierający informacje tylko liternicze, np. obwieszczenie, rozporządzenie, repertuar. 

a. poster, placard;  n. Plakat

prospekt – rodzaj akcydensu informacyjnego w postaci zadrukowanego arkusza, niekiedy tylko złamywanego i złączony w przypadku większych objętości.